شود و در نتيجه عالم غيب مبدل به عالم شهود گردد ، پاى اجبار و الجاء در كار آمده و دعوت اختيارى از بين مىرود . ثانيا : تنها چيزى كه از آيه استفاده مىشود اين معنا است كه اگر فرشته اى هم نازل شود ناچار به صورت مردى درخواهد آمد ، و اما اينكه اين تغيير شكل به طور قلب ماهيت ملكوتى به ماهيت ملكى است ( چنان كه بعضى آن را محال مىدانند ) يا به تمثل به مثال انسانى است ، مثل تمثل روح الأمين براى مريم به صورت بشر ، و تمثل ملائكه كرام براى ابراهيم و لوط به صورت مهمانانى از جنس بشر . آيه شريفه از اين جهت ساكت است ، اگر چه ساير آيات راجع به ملائكه بيشترشان وجه دوم را تاييد مىكند الا اينكه بايد گفت آيه « وَلَوْ نَشاءُ لَجَعَلْنا مِنْكُمْ مَلائِكَةً فِي الأَرْضِ يَخْلُفُونَ » « 1 » ( به احتمال اينكه « منكم » متعلق به « جعلناكم » باشد ) هم خالى از دلالت بر وجه اول نيست . از آنجايى كه اين رشته سر دراز و دامنه وسيعى دارد از آن صرف نظر كرده و خواننده را به جاى ديگر حواله مىدهيم . و ثالثا : اينكه فرمود : * ( « وَلَلَبَسْنا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ » ) * از قبيل آيه « فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّه قُلُوبَهُمْ » « 2 » مىباشد . و از آن به خوبى استفاده مىشود كه اگر خدا آنان را گمراه كرد بعد از آن بود كه خودشان گمراهى را براى خود اختيار كردند ، نه اينكه خداوند ابتداء گمراهشان كرده باشد ، زيرا چنين چيزى لايق ساحت قدس خدا نيست . و رابعا : كلمه « يلبسون » چون متعلقش حذف شده ، هم شامل التباس بر خودشان مىشود و هم شامل التباس بر يكديگر . و خامسا : اينكه محصل اين آيه ، بنا بر اين توجيه ، احتجاج خداى تعالى است عليه كفار . به اين بيان كه اگر ملكى را به عنوان رسالت به سوى ايشان بفرستد نفعى به حال آنان نداشته و ازاله حيرتشان نمىكند ، براى اينكه در چنين فرضى ناچار آن ملك به صورت مردى از بشر درخواهد آمد و آش همان آش و كاسه همان كاسه خواهد بود ، چون كفار ميخواستند از حكومت يك مرد عادى از جنس خود خلاص شوند ، و علاوه با اين پيشنهاد ، شك و ترديد خود را مبدل به يقين كنند ، و اين پيشنهاد غرض آنان را تامين نمىكند . و سادسا : اينكه فرمود : * ( « لَجَعَلْناه رَجُلًا » ) * و نفرمود : « لجعلناه بشرا » براى اين بود كه بشر شامل مرد و زن هر دو مىشود . « رجل » گفت تا - به طورى كه بعضىها گفته‌اند - اشاره كند

--> ( 1 ) و اگر مىخواستيم فرشتگانى را از شما خليفه خود در زمين قرار مىداديم . سوره زخرف آيه 60 ( 2 ) پس چون از حق اعراض كردند خدا هم دلهايشان را از حق گريزان كرد . سوره صف آيه 5